Hãy so cùng kỳ năm trước khi việc buôn bán của bạn có mùa vụ rõ, để loại bỏ ảnh hưởng của Tết, mùa mưa, mùa tựu trường. Hãy so với tháng trước khi muốn thấy chuyển động gần nhất, nhưng phải điều chỉnh số ngày bán và các dịp đặc biệt. Cách an toàn nhất là nhìn cả hai cùng lúc.
Chào bạn, đây là Nhà Phân Tích. Có một chủ tiệm quần áo từng gọi mình lúc tháng Ba, lo lắng vì doanh số giảm mạnh so với tháng Hai. Tháng Hai năm đó là tháng Tết. Tập này nói về cái bẫy nhỏ mà ai đọc số bán hàng cũng gặp ít nhất một lần.
So với tháng trước: nhanh nhưng dễ nhiễu
So với tháng trước là phép so tự nhiên nhất. Nó cho bạn biết chuyển động gần đây, phản ứng nhanh với những thay đổi mới: một đối thủ vừa mở, một chiến dịch vừa chạy, một món vừa ra.
Nhưng nó bị nhiễu bởi ba thứ. Thứ nhất là số ngày: tháng Hai dương lịch ngắn hơn tháng Ba vài ngày. Thứ hai là cơ cấu ngày trong tuần: tháng có năm ngày cuối tuần khác tháng có bốn. Thứ ba là mùa vụ: tháng trước là tháng lễ, tháng này thì không.
Với nhiều ngành ở Việt Nam, mùa vụ gắn với lịch âm. Tết, rằm tháng Bảy, Trung thu rơi vào các tháng dương lịch khác nhau mỗi năm. So tháng Hai năm nay với tháng Một năm nay có thể là so tháng Tết với tháng trước Tết, hoặc ngược lại.
Nên phép so tháng trước chỉ đáng tin khi bạn đã điều chỉnh những thứ này, hoặc khi việc buôn bán của bạn khá đều quanh năm.
So cùng kỳ năm trước: loại bỏ mùa vụ nhưng chậm
So cùng kỳ năm trước giải quyết được mùa vụ. Tháng Mười năm nay so với tháng Mười năm ngoái, cùng mùa, cùng thời tiết, cùng nhịp đi học đi làm.
Nhưng nó có hai điểm yếu. Thứ nhất, nó chậm. Nếu có chuyện gì đó thay đổi từ ba tháng trước, phép so cùng kỳ gộp cả chuyện cũ lẫn chuyện mới, khó thấy chuyển động gần nhất.
Thứ hai, lịch âm lại gây rắc rối. Tết năm nay rơi vào tháng Một dương lịch, năm ngoái rơi vào tháng Hai. So tháng Một với tháng Một sẽ là so tháng có Tết với tháng không có Tết.
Cách chữa là so theo cửa sổ tương ứng với sự kiện, ví dụ bốn tuần trước Tết năm nay so với bốn tuần trước Tết năm ngoái. Hoặc gộp hai tháng đầu năm lại rồi mới so. Cách nào cũng được, miễn là năm nào bạn cũng làm đúng một cách.
Điều chỉnh số ngày và ngày trong tuần
Cách điều chỉnh đơn giản nhất là quy về bình quân mỗi ngày. Chia doanh thu tháng cho số ngày mở cửa trong tháng. Nhờ vậy tháng ba mươi mốt ngày và tháng hai mươi tám ngày so được với nhau.
Nếu cửa hàng của bạn có ngày cuối tuần khác hẳn ngày thường, hãy tách thêm. Tính bình quân một ngày thường và bình quân một ngày cuối tuần riêng. Rồi so từng loại.
Cách thứ hai là so theo tuần thay vì theo tháng. Tuần thứ bốn mươi năm nay so với tuần thứ bốn mươi năm ngoái. Tuần nào cũng có đủ bảy ngày, nên loại được nhiễu ngày trong tuần.
Với các dịp lễ, hãy đánh dấu chúng trên bảng số liệu. Một dấu nhỏ bên cạnh con số tháng có lễ giúp bạn nhớ, một năm sau, vì sao tháng đó cao.
Đọc hai phép so cùng lúc
Mỗi phép so có điểm mù riêng, nên nhìn cả hai cùng lúc thì bạn thấy nhiều hơn. Mình hay vẽ một ô vuông chia bốn, mỗi ô một tình huống, dán cạnh bàn tính tiền.
Cùng kỳ tăng, tháng trước cũng tăng sau điều chỉnh: xu hướng tốt, đang đi lên. Cùng kỳ tăng, tháng trước giảm: năm nay nhìn chung tốt hơn năm ngoái, nhưng gần đây đang chững, nên tìm hiểu chuyện gì vừa đổi.
Cùng kỳ giảm, tháng trước tăng: năm nay kém năm ngoái, nhưng đang hồi lại. Cùng kỳ giảm, tháng trước cũng giảm: đây là lúc cần ngồi xuống xem xét nghiêm túc.
Cách đọc bốn ô này không cho bạn nguyên nhân, nhưng nó cho biết nên lo nhiều hay lo ít, và lo về điều gì.
Nhìn đường trung bình trượt để thấy xu hướng
Ngoài hai phép so, một công cụ đơn giản khác là trung bình trượt. Mỗi tháng, tính trung bình của mười hai tháng gần nhất, rồi vẽ con số đó theo thời gian.
Vì mỗi điểm luôn chứa đủ một năm, mùa vụ bị san phẳng. Đường này đi lên là cả năm đang tốt dần lên, đi xuống là tốt dần xuống. Nó chậm, nhưng rất ít bị nhiễu.
Với cửa hàng có biến động tuần, trung bình trượt bốn tuần cũng hữu ích: nó làm mượt nhiễu từng tuần mà vẫn đủ nhanh để thấy thay đổi.
Chủ tiệm quần áo sau lần hoảng tháng Ba đã dán một tờ giấy lên tường: trước khi lo, xem cùng kỳ và xem đường trượt. Một câu ngắn, nhưng đã cứu chị khỏi vài lần giảm giá vội vàng.
Câu hỏi thường gặp
Tăng trưởng cùng kỳ bao nhiêu là tốt?
Không có con số chung cho mọi cửa hàng. Nó phụ thuộc vào ngành, giai đoạn phát triển và lạm phát. Quan trọng hơn là so với mục tiêu của bạn và theo dõi xu hướng qua nhiều kỳ.
Cửa hàng mới mở chưa đủ một năm thì so thế nào?
Chưa có cùng kỳ thì dùng so tháng trước sau khi điều chỉnh ngày, và so theo tuần. Có thể tham khảo mùa vụ chung của ngành nhưng đừng coi đó là chuẩn cho cửa hàng mình.
Ngày lễ theo lịch âm ảnh hưởng tới so sánh thế nào?
Vì lễ âm lịch rơi vào tháng dương lịch khác nhau mỗi năm, so tháng dương lịch có thể so nhầm tháng có lễ với tháng không có. Nên so theo cửa sổ thời gian quanh ngày lễ hoặc gộp các tháng bị ảnh hưởng.
Trung bình trượt mười hai tháng có nhược điểm gì?
Nó phản ứng chậm, một thay đổi lớn phải mất vài tháng mới hiện rõ trên đường. Nên dùng nó để thấy xu hướng dài, còn phản ứng nhanh thì nhìn số tuần và so tháng trước.
Nên báo cáo doanh số cho đội theo tháng hay theo tuần?
Theo tuần giúp phản ứng nhanh với những gì đội có thể thay đổi ngay, theo tháng và quý giúp nhìn xu hướng. Nhiều cửa hàng nhỏ dùng số tuần cho vận hành và số tháng cho họp tổng kết.
